De schilderkunst

Schilderkunst in haar uitgestrektheid en veelzijdig gebied zijn, uitgaande van enige harer aspecten, in de loop der tijden de volgende onderscheidingen ontstaan:
 
a. muurschilderingen (fresco, graffito enz.);
b. decoratieve schilderingen (versieringen van plafonds, zalen, toneelschermen, behangsels enz.) ;
c. glasschilderkunst;
d. schilderingen op paneel, doek, koper enz. (mobiele kunstwerken).
 
1e de tijd van ontstaan.
Spreekt men van werken uit de 14e eeuw, tweede helft 17e eeuw enz.;
2e naar de plaats van ontstaan. Van Nederlandse, Franse, Duitse schilderkunst enz. of meer verbijzonderd van Hollandse, Antwerpse provinciaalse kunst enz.;
3e naar tijd en plaats van Nederlandse kunstenaars uit de 19e eeuw.
Bourgondische kunst uit de 15e eeuw enz. ;
4e naar de kunstperioden waarin werken zijn ontstaan
Middeleeuwse, renaissance, classicistische, moderne kunst enz.;
5e naar de artistieke richtingen en stromingen die aan de kunstwerken een bepaald karakter hebben gegeven
Idealistische, realistische, naturalistische, impressionistische, expressionistische, symbolische kunst enz.;
6e naar de materialen waarmede en waarop zij zijn uitgevoerd
tempera-, ei-, olieverven enz. schilderingen op paneel, doek, koper;
7e naar de onderwerpen
portretten, landschappen, dieren, interieur, stadsgezichten, zee- en riviergezichte, volkstaferelen, (genre) stillevens, militaire taferelen, allegorieën, bijbelse, historische en mythologische taferelen enz. Al deze groepen worden veelal nog onderverdeeld, bijv: portretten van mannen, vrouwen, kinderen, groepen, (regenten- en schuttersstukken, familiegroepen), portretten en profil, en face, ten voeten uit, buste portretten enz.; landschappen zijn uiteraard zeer gevarieerd: weide- bos-, heide-, polder-, berglandschappen enz.; vergezichten, panorama’s, plassen en meren riviermonden enz.al of niet gestoffeerd met figuren of dieren enz.Stillevens: bloemen, vruchten, jachtattributen; voorwerpen van dagelijks gebruik; bekers en vazen, doeken en draperieën; boeken enz.
Men onderscheidt: ontbijtgens, vanitas, pronkstillevens; stillevens in interieurs (groenten, geslacht enz.). In alle andere onderwerpen zijn dergelijke onderverdelingen gebruikelijk;
8e naar de technieken en werkmethodes
glaceren, alla prima schilderen, fijnschilderen, pointilleren diviseren enz.
9e naar het doel of bestemming
Spreekt men van kerkelijke, profane, decoratieve kunst enz.
10e van fysioplastische kunst
Indien van de zinnelijke waarneming van ideoplastische kunst, indien van een idee is uitgegaan: van Apollinische en Dionysische kunst.
 
Uiteraard kunnen deze indelingen en groeperingen niet anders dan schematisch zijn, de grenzen zijn niet altijd scherp te trekken. De termen schilder, schilderij, schilderkunst vinden hun oorsprong in de middeleeuwse gilden. In de zadelaarsgilde waren allen verenigd, die de uitrusting van de ruiter en het paard verzorgen hadden (zadelmakers, leerbewerkers, harnasmakers, helslagers, cleerschrijvers, speer- en zwaardmakers enz.) Zij die het hout voor de schilden bewerkten, werden sc(h)ilmakers, zij die versierden sc(h)ilders genaamd. Het versieren van schilden (met de wapens van de ridders) geschiedde aanvankelijk met gekleurd leer. Later (13e eeuw) met ei- of lijmverven, nog later (15e eeuw) met olieverven. Doch zij, die met verven werkten verrichtten ook andere werkzaamheden (bijv. Het polychromeren van beelden, het versieren van zalen enz. )
 
In de gilde bepalingen werd de naam schilder gegeven aan allen die met penselen en verven werkten, alle andere gildeleden werd het gebruik van deze gereedschappen en materialen verboden. De criteria werden dus niet gezicht in de artistieke prestatie, doch uitsluitend in de beoefening van een bepaald ambacht. Wel werden reeds vroeg onderscheidingen gemakt tussen grofschilders, fijnschilders, cleerschrijvers (decorateurs), kladschilders, vergulders enz. doch allen waren in één gilde verenigd, d.w.z. in een vakvereniging. Uit het beroep van schildversierder ontwikkelde zich in de loop der late middeleeuwen het paneelschilderen, waartoe het toenemend gebruik van olieverf veel heeft bijgedragen. Toch werden reeds vroeger, hoofdzakelijk voor kerken bestemde werken geschapen, die wel op hout doch met andere materialen werden geschilderd.
 
Echter is er van de 'kunstschilder'(in de zin waarin wij heden dit begrip verstaan) eerst sprake in de periode der vroegrenaissance in Italië, in andere landen eerst in de 16e eeuw. Toen ook werd het kunstschilderen als een zelfstandig beroep beschouwd en de beoefenaars in aparte gilden verenigd. Onder schilderie werd in de middeleeuwen het schilderwerk in het algemeen verstaan, later -eerst in de 15e eeuw- begreep men daaronder het geschilderde tafereel, het kunstwerk in de moderne zin. Een specialisatie op bijzondere onderwerpen ontstond eerst in het begin 16e eeuw (landschapschilders, portretschilders enz.)